در کتاب خفی علائی با انواع بیماریها و روشهای درمان آن به وسیلهٔ طب قدیم ایران آشنا میشویم. این کتاب اولین دانشنامه پزشکی به زبان فارسی میباشد که توسط حکیم سید اسماعیل جرجانی گردآوری شدهاست. کتاب پزشکی خفی علایی از بزرگترینها در زمینه خود است. خفّی علایی یا خفّ علایی یا الخفّیه العلائیه، اثر طبی جرجانی به زبان فارسی است. جرجانی این کتاب مختصر را به نام سلطان علاءالدین اتسز خوارزمشاهی شاید در سال جلوس این شاه (۵۲۱ ق)، به پایان رسانده است. 🖊نویسنده در دیباچه اثر خود، دربارهٔ وجه تسمیه آن، مینویسد: «علائی منسوب به علاءالدوله ــ از القاب اتسز خوارزمشاه ــ است. خفّی نیز منسوب به خف (= موزه و کفش) است». او ادامه میدهد که این کتاب را در دو مجلّد و به قطع مطوّل فراهم آورده تا شاهزادهٔ جوان بتواند آنها را در موزههای خود بگذارد و همیشه همراه داشته باشد. این اثر در واقع خلاصهای از ذخیره خوارزمشاهی است. 🔴 این کتاب، دارای دو بخش است. بخش اول، مباحث نظری و بخش دوم، مباحث عملی را در بر میگیرد. بخش اول، دارای دو مقاله است که مقاله اول آن، در ۱۶ باب و مقاله دوم در ۷ باب تدوین یافتهاست. بخش دوم، دارای هفت مقاله است و مقاله دوم آن، مشتمل بر ۱۸ باب میباشد. 🔷گرگانی (جرجانی) در مقدمه این کتاب چنین نوشته است که: چون کتاب ذخیره خوارزمشاهی بزرگ است، آن را خلاصه کرده و به احترام علاءالدین اتسز خوارزمشاهی آن را خفی علایی نام نهاده است تا در مواقع اضطراری (اورژانس) به راحتی در دسترس پزشک (طبیب) باشد. گرگانی در این مقدمه اعلام نموده که موارد جنبی کتابهای بزرگ را کنارگذاشته و مطالب اصلی و نکات کاربردی را مورد توجه قرار داده است.