هدیه امروز: دوربین‌ عکس‌برداری در صد سال اول به چه درد می‌خوردند؟

به گزارش سافت‌گذر ؛ کاربرانی که هر روز ده‌ها بار با دوربین‌های فوق‌العاده کوچک و در عین حال با کیفیت گوشی‌های همراه خود عکس می‌گیرند، بعید است به این فکر کنند که با ورود اولین دوربین‌ها به عرصه زندگی مردم چه تحولی در زندگی آن‌ها رخ داده است.


از زمان ابداع فن عکس‌برداری، دوربین‌ها و تصاویر حاصل از آن‌ها ما را به شگفت واداشته‌اند. آن‌ها به لحاظ تاریخی جهت گرفتن تصویربرداری از امور خانوادگی و بستگان به کار می‌رفته‌اند. به‌علاوه، دوران‌های حساس سیاسی و سفر به دور دنیا نیز با این وسیله ثبت و ضبط می‌شده است. در سال‌‌های اخیر که دوربین‌ها به ما نزدیک‌تر شده و در شمایل لنزهای کوچک روی گوشی همراه خودنمایی می‌کنند، ما نیز فرصت را غنیمت شمرده و از خود عکس نزدیک و تکی، موسوم به «سلفی» می‌گیریم. همچنان‌که دوربین‌ها به زندگی روزانه راه یافته و همه‌جا پیدا می‌شوند، بسیاری از ما «تازگی» آن‌ها را دیگر فراموش کرده‌ایم. با نگاهی به تبلیغات سال 1848 و همین‌طور که جلوتر بیاییم، می‌بینیم در عین حال که یک شوق مشترک به ثبت لحظه‌ها همان زمان هم وجود داشته، اما فناوری دوربین‌ها در هر دوره‌ای چقدر با امروز متفاوت بوده، و ارزش دوربین برای جامعه آن روز به چه صورت بوده است.

تبلیغ بالا که متعلق به عکس‌برداری به روش «داگرئوتایپ» daguerreotype است یادگار عهدی است که عکس‌برداری، حرفه‌ای نوپا، پردردسر و از لحاظ تکنیکی طاقت‌فرسا بود. دوربین‌ها تنها در اختیار افراد حرفه‌ای یا طرفداران ماهر و ثروتمند بود. سال 1837 میلادی، «لویس ژاک منده داگر» نخستین پروژه عکس‌برداری موسوم به داگرئوتایپ را با موفقیت به سرانجام رسانید. دیری نپایید که استودیوهای عکاسی به‌مانند آن‌چه در عکس بالا تبلیغ شده، در شهرهای بزرگ سربرآوردند. تنها در این مکان‌های محدود می‌شد عکس گرفت. این استودیوها، گران‌قیمت، دارای کیفیت پایین بودند و در نوع خود یک معجزه به حساب می‌آمدند.


به‌طور خاص، این عکس بر توانایی استودیو در به تصویر درآوردن عزیزان ازدست‌رفته اشاره دارد و مدعی است این عکس‌ها «چنان به واقعیت نزدیک است که حتی هنرمندان هم با دیدن آن‌ها تصور می‌کنند در رؤیایی آرام سیر می‌کنند.»

عجب روزگاری بود، به جایگاه هنرمندان احترام گذاشته می‌شد و دیدگاه آن‌ها معیار خوبی و بدی محصولات تصویری تلقی می‌شد. هم‌چنین در توضیحات استودیو آمده که دو خانم هم در استودیو هستند که آماده‌اند تا به بانوانی کمک کنند که باید لباس و رنگ مناسب را جهت عکس‌برداری انتخاب کنند. عکس‌برداری یک امر رسمی محسوب می‌گردید و تنها در لحظات مهم زندگی استفاده می‌شد.

 

سمت چپ: تبلیغ سال 1848 استودیوی عکس‌برداری «ویپل» به روش داگرئوتایپ
سمت راست: تبلیغ سال 1858 استودیوی عکس‌برداری «بینز» به روش «امبروتایپ»

به گزارش سافت‌گذر ؛ روش «امبروتایپ» Ambrotype در اوایل دهه 1850 معرفی شد. هم ارزان‌قیمت‌تر بود (در تبلیغ سمت راست، قیمت 25 سنت مشخصاً آمده است) و هم به نسبت رقبای داگر، درخشندگی متالیک کم‌تری داشت. به رسم عادت، آمریکایی‌ها به قیمت پایین روی آوردند و به زودی داگرئوتایپ به تاریخ پیوست.

 
تبلیغ سال 1883 برای دوربین قابل‌حمل «اسکاویل پرتبل» - سمت چپ: «تجهیزات سبک قدیم»، سمت راست: «تجهیزات سبک جدید»

دوربین‌ها به‌دلیل تقاضا و ارزش بارز تجاری در کوتاه‌ترین زمان ممکن قابل‌حمل شدند. در‌حالی‌که حتی امروزه نیز استودیوهای حرفه‌ای عکاسی وجود دارد، پول واقعی همواره در فروش خود فناوری بوده است. ازاین‌رو همان‌طورکه در تصویر بالا می‌بینید، تبلیغات اولیه تمرکز خود را در «پرتبل» یا قابل‌حمل بودن و راحتی استفاده گذاشتند. 131 سال بعد از این تبلیغ را ببینید: من در خانه نشسته‌ام و گوشی و لپ‌تاپم هر دو مجهز به دوربینی هستند که حتی برای داشتن‌شان تقاضا نکرده بودم. به‌راحتی می‌توانم با 5 دوربین این طرف آن طرف بروم. بااین‌حال نمی‌دانم دوربین‌های 131 سال بعد به چه وضعی خواهند بود و آن موقع دوربین‌های کنونی چقدر قدیمی و عتیقه محسوب می‌شوند.

 
تبلیغ دهه اول قرن نوزدهم شرکت «ایستمن کداک» - «روش جدید عکس‌برداری روی شبکه دائم»

سرانجام در قرن 19 و با فراهم شدن استفاده از فیلم در دوربین‌ها، کمپانی ایستمن کداک Eastman Kodak نیز پا به عرصه وجود می‌نهد. ابداع فیلم برای دوربین‌ها با برطرف کردن نیاز به شیشه‌ یا قالب‌های فلزی شکننده و سنگین، کار را ساده‌تر نمود. وزن کم و کوچک بودن فیلم‌های عکاسی، این وسیله را برای مردم عادی ایده‌آل کرده بود که می‌خواستند دوربین را به زندگی روزانه خود بیاورند. در تبلیغ بالا می‌بینید که تاکید بر سبک‌وزنی دوربین است که تنها 2 یا 3 پوند (بین 900 گرم تا 1.3 کیلوگرم) وزن دارد. علاوه‌براین عبارتی در تبلیغ می‌گوید «روش جدید عکس‌برداری روی شبکه دائم» که به نظر می‌رسد مربوط به یک محصول بسیار مدرن‌تر باشد. خوشحالم که می‌بینم حتی صدسال پیش هم به گرفتن عکس‌های مداوم شوق و ذوق داشته‌ایم. به محض آن‌که توانستیم عکس بگیریم، دیگر به کم راضی نبودیم.

 
تبلیغ سال 1900 کداک - «هیچ قانونی برای افرادی وجود ندارد که با کداک شکار می‌کنند»

ابتدا از دیدن این تبلیغ خنده‌ام گرفت، اما این نشان‌گر دوره مهمی بود که طی آن سرانجام عکس‌برداری در غرب رایج شد. در ابتدا هیچ قانونی نداشت. بسیار کنجکاوم تحقیق کنم که چه قوانین و هنجارهای اجتماعی درباره این فناوری جدید در جامعه آن زمان به‌وجود آمده است. امروزه، قوانین روشن و مشخصی برای عکس‌برداری در مکان‌های عمومی، خصوصی، حق کپی‌رایت و غیره داریم، اما این قوانین در گذر ظهور و بلوغ دوربین‌ها شکل گرفته و جرح و تعدیل شده‌اند. از سوی دیگر، فناوری‌های نوپایی هم‌چون رصد نظامی و تصویربرداری هوایی بار دیگر حریم خصوصی افراد را به چالش کشیده‌اند. چه کسی می‌داند چه قوانین تازه‌ای شکل می‌یابند.

 
تبلیغ اوایل دهه 1900 کداک - «بگذارید کودکان کدک کنند»

به گزارش سافت‌گذر ؛ نخستین دوربین واقعاً محبوب مدل «براونی» Brownie کداک بود که نخستین‌بار در سال 1900 به فروش رفت. در تبلیغ بالا روی کیفیت بالا و ساده‌فهم بودن روند عکس‌برداری با براونی تاکید شده است. در ابتدا و در کمال ناباوری، دوربین‌های براونی تنها یک دلار قیمت داشتند به طوری‌که یک بچه می‌توانست از هر چه بخواهد عکس بگیرد. و خب طبیعتاً هر بچه‌ای در آن زمان حتماً اول از همه از موجودات آدم‌نمای خیالی یا همان الف‌ها عکس می‌گرفت.

 
تبلیغ دهه 1910 کداک - «شما هم می‌توانید تصاویری مثل این بگیرید ... این کار آسان‌تر و ارزان‌تر از آن است که فکر می‌کنید.»

تصویر بالا قدیمی‌ترین تبلیغ عکس‌برداری از حیات وحش بود که توانستم پیدا کنم. درست است که در عکس‌برداری از طبیعت وحشی، امروزه تنها حیوانات عجیب و جالب ظاهر می‌شوند، اما من از تصویر بالا که صرفاً یک زمین کشاورزی را نشان می‌دهد بسیار خوشم آمد، چون به شدت به زندگی کشاورزان آن زمان پیوند خورده است.

 
تبلیغ دهه 1920 کداک - «سفری که همه با هم رفتیم، امروز هم به اندازه همان تابستان گذشته واقعی است»

حتی در دهه 1920 نیز ظاهراً به گونه‌ای بوده که برای مشتری باز باید هدف از فناوری عکس‌برداری بازگو می‌شده است. مسلماً همان زمان هم مثل امروز افراد زیادی بوده‌اند که با مشغولیت دائم انسان‌ها با ثبت تجارب زندگی ناراضی هستند. در تبلیغات اولیه بیش‌تر تاکید بر «کارهایی» بود که می‌شد با دوربین انجام داد و خریدار علاوه بر گرایش هنری، به دوربین به عنوان وسیله‌ای مؤثر در سبک زندگی خود نیز نگاه می‌کرد.

 
تبلیغ دهه 1940، سمت چپ: کمپانی «بل و هاول»؛ سمت راست: کمپانی کداک
سمت چپ: «وااای! آدم هیچ حریم خصوصی ندارد؟» - سمت راست: «با عکس‌های سریع، فرزندان خود را در جنگ ببینید»

در تبلیغ بالا سمت چپ می‌بینید: «آدم هیچ حریم خصوصی ندارد؟» باورتان می‌شود، این همان بحث داغ امروز است که در دهه 40 نیز تا حدی مطرح بوده است. در این تبلیغ برای دوربین تصاویر متحرک، با این مسئله شوخی شده که والدین تک‌تک لحظات زندگی بچه‌ها را ثبت می‌کنند. چند ده سال صبر کنید تا فیس‌بوک بیاید، بعد ببینید چه می‌شود!

در همین دهه زمانی که آمریکا به جنگ جهانی دوم وارد شد، تبلیغات دوربین را هم با خود به جنگ جهانی آورد . در جهانی که هنوز اسکایپ و «فیس‌تایم» نیامده بودند، سربازان و افسران عکس پرینت شده عزیزان را با خود به میدان نبرد می‌بردند. ازاین‌رو تاکید کداک بر میزان واقعی بودن و اهمیت این عکس‌ها برای سربازان آن سوی مرزهاست.

به گزارش سافت‌گذر ؛ در این تبلیغات شاهد دگرگونی و تغییر در شیوه گرفتن عکس طی یک قرن هستیم، اما فقط همین. شور و شوق و بحث و جدل‌های پیرامون دوربین‌ها به نظر چندان دستخوش تغییر نشده است. اگرچه تازگی این اختراع رخت بربسته، اما هنوز بر سر حریم خصوصی دعواست و از سوی دیگر به دنبال دوربین‌های دردسترس‌تر، ارزان‌تر، و کوچک‌تر هستیم. یک چیز را این تبلیغات به خوبی نشان داده‌اند: مضحک بودن کیفیت دوربین‌های قدیمی را نمی‌گوییم، بلکه این‌که احساس مشترک امروز و دیروز ما به دوربین‌ها تا چه حد شبیه هم است.