بسیاری از کاربران هنگام بروز مشکل در شبکه خانگی به‌سراغ خرید روتر جدید می‌روند، اما بررسی‌ها نشان می‌دهد این راه‌حل همیشه مؤثر نیست. در واقع تجهیزات شبکه‌ای که ارائه‌دهنده خدمات اینترنت (ISP) در اختیار دارد و خارج از کنترل کاربر است، می‌تواند عامل اصلی افت کیفیت باشد. هنگامی که دو نقطه با سرعت انتقال متفاوت به هم متصل می‌شوند، گلوگاه ایجاد می‌شود و در صورت اشباع شدن پیوندها، تأخیر (Latency) و کندی شدید رخ می‌دهد.
گلوگاه واقعی شبکه کجاست؟
به گفته کارشناسان، بافر‌بلوت (Bufferbloat) و جیتر (Jitter) از محتمل‌ترین عوامل این مشکل هستند و معمولاً خارج از شبکه خانگی رخ می‌دهند. داده‌ها در اینترنت به‌صورت بسته‌های (Packets) حاوی اطلاعات مسیریابی و بخشی از داده منتقل می‌شوند و تحویل آن‌ها تضمینی نیست. هر بسته در مسیر خود از تجهیزات شبکه‌ای متعددی عبور می‌کند و هر تجهیز برای جلوگیری از مشکلات لایه فیزیکی، بافرهایی دارد.
طراحان سخت‌افزار در گذشته بافرهای بزرگ اولین‌ورود-اولین‌خروج (FIFO) را به تجهیزات اضافه کردند، اما این بافرهای بزرگ می‌توانند پر شوند و ترافیک پشت سر خود را دچار توهم طولانی‌تر بودن مسیر شبکه کنند. نتیجه، بافر‌بلوت است که اثرهای زنجیره‌ای مانند جیتر را به همراه دارد و می‌تواند برنامه‌های بلادرنگ مانند تماس صوتی (VoIP)، بازی آنلاین یا SSH را مختل کند. این مشکل به‌صورت جهش پینگ (Ping) هنگام بارگذاری، فریز شدن تماس ویدیویی هنگام فعالیت شبکه، افزایش ناگهانی پینگ بازی در زمان آپلود و کندی بارگذاری صفحات وب حتی با اینترنت پرسرعت بروز می‌کند.
SQM چگونه مشکل را برطرف می‌کند؟
مدیریت صف هوشمند (Smart Queue Management یا SQM) راهکاری است که مسئولیت بافر کردن را از تجهیزات ISP به داخل شبکه خانگی منتقل می‌کند. تنظیمات کیفیت خدمات (QoS) فقط تا حدی می‌تواند مشکل را کاهش دهد، اما آن را کاملاً برطرف نمی‌کند. همچنین ارتقای بسته اینترنت یا خرید روتر پرچم‌دار هم راه‌حل قطعی نیست.
SQM با در اختیار گرفتن صف‌بندی ترافیک در روتر، جریان‌های کوچک‌تر مانند بازی آنلاین یا کنفرانس ویدیویی را در اولویت قرار می‌دهد و جریان‌های بزرگ‌تر مانند همگام‌سازی ابری را با زمان‌بندی مناسب بافر می‌کند تا تمام پهنای باند را تصاحب نکنند.
کدام روترها و فریم‌ورها از SQM پشتیبانی می‌کنند؟
بسیاری از سازندگان روتر یا توسعه‌دهندگان فریم‌ور (Firmware) اکنون SQM را به‌عنوان یک گزینه ارائه می‌دهند. از جمله این موارد می‌توان به eero، Ubiquiti، تمام گیت‌وی‌های DOCSIS 3.1 شرکت Comcast، pfSense، OPNsense، IPFire و روترهای مبتنی بر OpenWRT اشاره کرد.
- eero این قابلیت را مدت‌ها با نام بهینه‌سازی برای کنفرانس و بازی ارائه می‌داد و اکنون گزینه SQM نیز در کنار آن قرار دارد.
- Ubiquiti و Firewalla از نام Smart Queues استفاده می‌کنند.
- OPNsense و pfSense آن را از طریق شکل‌دهی ترافیک (Traffic Shaping) روی فایروال پیاده‌سازی می‌کنند.
- OpenWRT نام SQM را به کار می‌برد، اما برای فعال شدن آن باید بسته‌های luci-app-sqm و sqm-scripts نصب شوند.
متأسفانه بیشتر روترهای مصرفی سخت‌افزار لازم برای پشتیبانی از SQM را ندارند؛ بنابراین هنگام خرید روتر بعدی، وجود این قابلیت را در فهرست نیازهای ضروری قرار دهید.
تنظیم دستی SQM چگونه انجام می‌شود؟
در روترهایی که تنظیم دستی SQM دارند، بهتر است کار را با حدود ۸۵ درصد سرعت تست‌شده آپلود و دانلود آغاز کنید. این کار تضمین می‌کند روتر صف‌های بافر را مدیریت کند و الگوریتم‌های پیشرفته SQM فعال بمانند. در نتیجه جریان‌های کوچک‌تر مانند بازی آنلاین یا کنفرانس ویدیویی ابتدا پردازش می‌شوند و جریان‌های بزرگ‌تر بدون تصاحب کل پهنای باند، بافر و زمان‌بندی مناسب دریافت می‌کنند.
جمع‌بندی
کاربران عادی کنترل چندانی بر تجهیزات متعدد شبکه‌ای که داده‌هایشان از آن‌ها عبور می‌کند ندارند. ممکن است ISPها در آینده سخت‌افزارهای قدیمی را کنار بگذارند و SQM به ویژگی رایجی تبدیل شود یا الگوریتم‌های جدیدی بافر‌بلوت را کاملاً حذف کنند. اما تا آن زمان، بهترین راه دفاع، انتقال صف بافر به داخل شبکه خانگی و کنترل نحوه کار آن است تا همه دستگاه‌ها شانس بیشتری برای دسترسی به اینترنت بدون تأخیر داشته باشند.