فلش‌های بوت‌پذیر لینوکس از دیرباز برای دسترسی به رایانه‌ای که ویندوزش بالا نمی‌آید کاربرد داشته‌اند؛ ابزاری برای بررسی درایو داخلی، کپی فایل‌ها و اجرای ابزارهای بازیابی بدون بارگذاری نصب خراب. اکنون می‌توان به این مجموعه یک چت‌بات محلی نیز افزود تا حتی بدون اتصال به اینترنت، در تفسیر خروجی ابزارهای تشخیصی کمک کند.
ترکیب لینوکس نجات و هوش مصنوعی محلی روی یک فلش
در این روش، یک فلش USB 3 با ظرفیت ۶۴ گیگابایت انتخاب و نرم‌افزار Ventoy روی آن نصب می‌شود. Ventoy امکان کپی کردن فایل‌های ISO بوت‌پذیر روی فلش و انتخاب سیستم‌عامل هنگام روشن شدن رایانه را فراهم می‌کند. فضای باقی‌مانده نیز به‌عنوان حافظه معمولی برای نگهداری محیط اجرای هوش مصنوعی و فایل مدل استفاده می‌شود. توجه داشته باشید که نصب Ventoy کل فلش را پاک می‌کند و باید پیش از شروع از داده‌های مهم نسخه پشتیبان تهیه کرد.
برای بخش لینوکس از SystemRescue استفاده شده است؛ توزیعی که ابزارهای تشخیص دیسک، پارتیشن‌بندی، بازیابی فایل و مرورگر Firefox را به‌صورت پیش‌فرض همراه دارد. این ابزارها هنگام بررسی یک نصب خراب ویندوز بسیار مفیدند و نیاز به دانلود تجهیزات اضافی در جلسه نجات را کاهش می‌دهند. البته SystemRescue به‌صورت پیش‌فرض از Secure Boot پشتیبانی نمی‌کند؛ بنابراین پیش از تغییر تنظیمات فریم‌ور باید وضعیت آن بررسی و کلید بازیابی BitLocker در دسترس باشد.
مدل زبانی سبک با llama.cpp
بخش هوش مصنوعی این مجموعه بر llama.cpp و مدل Qwen3-4B-Instruct-2507 استوار است. نسخه Q4_K_M حدود ۲.۵ گیگابایت فضا اشغال می‌کند و زمینه (Context) آن روی ۲٬۰۴۸ توکن تنظیم شده تا مصرف حافظه روی یک لپ‌تاپ لنوو با ۸ گیگابایت رم قابل مدیریت بماند. استنتاج (Inference) نیز روی پردازنده (CPU) انجام می‌شود تا چت‌بات به راه‌اندازی درایورهای پردازش گرافیکی (GPU) در محیط زنده وابسته نباشد.
محیط اجرای لینوکس x86-64، کتابخانه‌های موردنیاز و مدل GGUF همگی روی همان فلش نگهداری می‌شوند. پس از بوت شدن SystemRescue، پارتیشن داده فلش mount شده و llama-server با مسیر محلی مدل اجرا می‌شود. این سرور یک رابط چت دارد که می‌توان آن را در Firefox باز کرد و گفت‌وگو را آغاز کرد.
از خروجی ابزارهای تشخیصی تا گفت‌وگو با چت‌بات
پس از بارگذاری محیط نجات، نخست باید مشخص شود رایانه هنوز چه درایوها و پارتیشن‌هایی را تشخیص می‌دهد. دستور lsblk -o NAME,SIZE,FSTYPE,MOUNTPOINTS فهرست درایوهای متصل و پارتیشن‌های آن‌ها را نشان می‌دهد. خروجی این دستور را می‌توان همراه با توضیح مشکل به چت‌بات داد و از آن خواست در شناسایی درایو داخلی ویندوز و انتخاب بررسی تشخیصی بعدی کمک کند، بدون آنکه تغییری روی دیسک اعمال شود.
در ادامه می‌توان گزارش سلامت درایو از smartctl یا پیام‌های مرتبط با حافظه در dmesg را در اختیار مدل گذاشت. این داده‌ها پرسش‌های متفاوتی را پاسخ می‌دهند: مشاهده SSD در فهرست درایوها نشان می‌دهد لینوکس آن را تشخیص داده است؛ گزارش سلامت اطلاعاتی درباره خود درایو ارائه می‌کند؛ و پیام‌های هسته (Kernel) می‌توانند خطاهای ارتباط لینوکس با دیسک را آشکار کنند. چنین ورودی مشخصی به چت‌بات کمک می‌کند تا درباره معنای یک فیلد، اهمیت یک بررسی پیشنهادی یا کفایت شواهد برای تشخیص توضیح دهد.
- ابتدا فهرست درایوها و پارتیشن‌ها را با lsblk بررسی کنید.
- سپس گزارش سلامت دیسک را با smartctl و پیام‌های هسته را با dmesg تکمیل کنید.
- محیط اجرا و مشکل را در متن پرسش توضیح دهید تا پاسخ‌ها با شرایط همان رایانه هماهنگ باشد.
پشتیبان‌گیری پیش از تعمیر ویندوز
پیش از هر تغییر روی نصب ویندوز، باید فایل‌های مهم به یک درایو دیگر منتقل شوند. SystemRescue حتی وقتی ویندوز بالا نمی‌آید امکان دسترسی به پارتیشن ویندوز را فراهم می‌کند و می‌توان در همان جلسه اسناد و فایل‌های شخصی را روی یک درایو خارجی کپی کرد. در این مرحله می‌توان از اطلاعات درایو که در بررسی‌های قبلی به دست آمده استفاده کرد و از چت‌بات برای شناسایی پارتیشن مبدأ و محل mount آن کمک گرفت.
پوشه‌های کاربری ویندوز معمولاً زیر پوشه Users روی پارتیشن سیستمی قرار دارند، اما مسیر در لینوکس شامل محل mount آن پارتیشن نیز می‌شود. ارائه اطلاعات واقعی mount به مدل کمک می‌کند مسیرهایی متناسب با همان دستگاه پیشنهاد دهد. برای پشتیبان‌گیری می‌توان یک درایو خارجی دیگر متصل کرد؛ پارتیشن مبدأ را به‌صورت read-only mount نگه داشت و با مدیر فایل، پوشه‌های انتخابی را به مقصد کپی کرد. اگر حجم ویندوز با BitLocker محافظت شده باشد، پیش از دسترسی به محتوا باید آن را با اعتبارنامه مناسب باز کرد.
جمع‌بندی
این تجربه نشان می‌دهد مدل‌های زبانی محلی می‌توانند کاربردهای عملی فراتر از سرگرمی داشته باشند؛ از سازمان‌دهی تاریخچه مرورگر تا کمک به عیب‌یابی یک رایانه از کار افتاده. ترکیب یک فلش بوت‌پذیر، ابزارهای نجات لینوکس و چت‌بات آفلاین، نمونه‌ای از استفاده مفید از هوش مصنوعی محلی روی سخت‌افزاری است که کاربر از قبل در اختیار دارد.