آزمون سه مدل هوش مصنوعی محلی برای تنظیم بایوس؛ کندترین مدل برنده شد

استفاده از مدل‌های زبانی بزرگ (Large Language Models) برای عیب‌یابی و تنظیم دستگاه‌ها رواج بیشتری یافته است. در همین چارچوب، یک آزمایش عملی انجام شد تا مشخص شود کدام‌یک از مدل‌های محلی موجود می‌توانند با خواندن عکس‌های بایوس (BIOS)، توصیه‌های کاربردی و کم‌خطر ارائه دهند. در این آزمون، بایوس مادربرد MSI B650M Gaming Plus Wi-Fi به تنظیمات کارخانه بازگردانده شد و تصاویر آن به سه مدل Gemma 4 26B A4B، Qwen3.8 27B و Ministral 3 14B Reasoning داده شد. اجرای مدل‌ها روی کارت گرافیک RTX 4070 Ti Super با ۱۶ گیگابایت حافظه VRAM، پردازنده Ryzen 5 7600X و ۳۲ گیگابایت حافظه DDR5-6000 انجام شد.

درخواست به سبک یک کاربر مبتدی

پرامپت (Prompt) آزمایش به گونه‌ای نوشته شد که رفتار یک کاربر تازه‌کار را شبیه‌سازی کند؛ کسی که برای نخستین بار وارد محیط UEFI شده و نمی‌داند کدام گزینه‌ها را تغییر دهد. از هر مدل خواسته شد سه تغییر برای افزایش عملکرد، بدون به خطر انداختن پایداری پیشنهاد دهد و برای هر مورد، نام دقیق تنظیم روی صفحه، مقدار فعلی، محل قرارگیری و مقدار جدید را مشخص کند. هر مدل دو عکس را از طریق رابط وب داخلی llama.cpp دریافت کرد. دلیل محدود شدن پاسخ به سه گزینه، وادار کردن مدل‌ها به اولویت‌بندی بود و درخواست نام و مقدار دقیق نیز امکان تشخیص خطا در خواندن تصویر را فراهم می‌کرد.

هر توصیه بر اساس سه معیار ارزیابی شد: خواندن صحیح تنظیم، اثربخشی واقعی تغییر و قابل‌فهم بودن آن برای یک مبتدی. حداکثر امتیاز ۹ بود. هر پیشنهادی که شامل اورکلاک (Overclock) یا اورولت (Overvolt) دستی می‌شد یا به تنظیمی ناموجود اشاره داشت، رد می‌شد.

Ministral 3: شروع درست، ادامه پرخطر

Ministral 3 کاملاً در ۱۶ گیگابایت حافظه VRAM جای گرفت و اجرای آن ۱ دقیقه و ۳۰ ثانیه طول کشید؛ سرعت پردازش ۵۶.۴۷ توکن بر ثانیه با زمینه (Context) ۳۲K بود. نخستین پیشنهاد آن درست بود: مدل تشخیص داد حافظه رم روی ۴۸۰۰ MT/s کار می‌کند و با توجه به پروفایل EXPO با سرعت ۶۰۰۰ MT/s در تصویر، فعال کردن آن را توصیه کرد.

اما دو پیشنهاد بعدی رد شدند. Ministral 3 فرکانس ۴.۷۰ گیگاهرتز را سقف تصور کرد و افزایش نسبت پردازنده (CPU Ratio) از ۴۷ به ۴۸ را پیشنهاد داد؛ در حالی که ۴.۷۰ گیگاهرتز فرکانس پایه پردازنده 7600X است و این تراشه به‌صورت خودکار تا ۵.۳ گیگاهرتز تقویت می‌شود. تعیین نسبت ثابت، هسته‌ها را در همان ضریب محدود می‌کند و وضعیت را بدتر می‌کند. پیشنهاد سوم نیز افزایش ولتاژ هسته پردازنده (CPU Core Voltage) از ۱.۲۱۰ ولت به ۱.۲۲۵ ولت بود که به دلیل اورولت دستی رد شد. امتیاز نهایی این مدل ۳ از ۹ بود.

Gemma 4: خطا در خواندن پروفایل حافظه

Gemma 4 بخشی از لایه‌های خود را در حافظه رم نگه داشت و اجرای آن ۲ دقیقه و ۸ ثانیه با سرعت ۵۸.۵۴ توکن بر ثانیه و زمینه ۳۲K به پایان رسید. این مدل نیز EXPO را دید، اما تصور کرد پروفایل از قبل انتخاب شده و فقط اعمال نشده است؛ زیرا کادرهای شماره «۱» در تصویر شبیه انتخاب‌شده به نظر می‌رسیدند. این کادرها فقط پروفایل‌های موجود را نشان می‌دهند.

همین برداشت نادرست به پیشنهاد دوم منجر شد. Gemma 4 گزینه A-XMP را یک پروفایل اینتل و متضاد خواند و غیرفعال کردن آن را توصیه کرد؛ در حالی که A-XMP روش MSI برای بارگذاری پروفایل‌های XMP روی مادربردهای AMD است و در این سیستم حتی روشن نبود. پیشنهاد سوم نیز به Precision Boost Overdrive (PBO) و Curve Optimizer (CO) اشاره داشت، اما هیچ تنظیم دقیقی روی صفحه وجود نداشت و مدل تنها به فشردن کلید F7 برای ورود به حالت پیشرفته اشاره کرد. امتیاز نهایی Gemma 4 نیز ۳ از ۹ بود.

Qwen3.8: کندترین اما دقیق‌ترین

Qwen3.8 27B به‌دلیل اندازه بزرگ، در ۱۶ گیگابایت VRAM جای نگرفت و ۴۶ لایه از ۶۴ لایه آن روی GPU و بقیه در حافظه رم اجرا شد. همین موضوع آن را به‌مراتب کندترین مدل آزمون تبدیل کرد: ۴۲ دقیقه و ۵۱ ثانیه با سرعت ۵.۸۱ توکن بر ثانیه و زمینه ۳۲K. با این حال، نتیجه نشان داد که انتظار برای آن تا حد زیادی بی‌نتیجه نبوده است.

Qwen3.8 مانند دو مدل دیگر EXPO را تشخیص داد و مانند Ministral 3 آن را درست خواند، اما برخلاف آن، نسبت و ولتاژ پردازنده را دست‌کاری نکرد. پیشنهاد دوم آن فعال کردن PBO بدون CO بود که با شرط پایداری پرامپت هم‌راستا بود؛ هرچند بدون CO، PBO تنها محدودیت توان را بالا می‌برد و پردازنده‌ای مانند 7600X پیش از رسیدن به محدودیت توان، به محدودیت حرارتی می‌خورد. به همین دلیل سود عملکردی آن کوچک است. همچنین منوی CPU Features که مدل به آن اشاره کرد، روی این مادربرد وجود ندارد.

پیشنهاد سوم Qwen3.8 فعال کردن Re-Sizable BAR (ReBAR) بود که تنها مدل آزمون آن را مطرح کرد. این انتخاب از نظر فنی درست بود، زیرا ReBAR در این آزمایش خاموش شده بود. اما مدل گفت پیش از فعال کردن ReBAR باید کلید CSM/UEFI را خاموش کرد؛ در حالی که در این مادربرد، مقدار ON برای CSM/UEFI به معنای فعال بودن حالت UEFI و خاموش بودن CSM است و این مرحله اضافی لازم نبود. امتیاز نهایی Qwen3.8 برابر ۶ از ۹ شد.

جمع‌بندی

Qwen3.8 با کسب ۶ امتیاز از ۹ و پرهیز از تغییرات پرخطر، برنده این آزمون شد؛ هرچند رسیدن به پاسخ آن روی این کارت گرافیک ۴۳ دقیقه طول کشید. با این وجود، حتی با اجرای مدل روی کارت گرافیکی با ۱۶ گیگابایت حافظه GDDR6X، مراجعه به یک راهنمای انسانی برای بهینه‌سازی تنظیمات بایوس همچنان سریع‌تر و کم‌ریسک‌تر است. مدل‌های محلی می‌توانند در خواندن تصویر و ارائه سرنخ مفید باشند، اما دقت آن‌ها در تنظیمات حساس بایوس هنوز به نظارت انسانی نیاز دارد.