کمبود فضای ذخیره‌سازی روی NAS یکی از مشکلات رایج کاربران است و در شرایطی که قیمت هارددیسک‌ها بالا رفته، خرید فضای بیشتر چندان منطقی نیست. یک کاربر پس از پر شدن ظرفیت NAS خود، تصمیم گرفت فشرده‌سازی ZFS را روی کل استخر ذخیره‌سازی (Storage Pool) در TrueNAS فعال کند تا بدون تغییر در ساختار فعلی، فضای بیشتری به دست آورد. نتیجه این تجربه نشان می‌دهد که فشرده‌سازی ZFS می‌تواند در برخی سناریوها بسیار مفید باشد، اما نه برای همه نوع داده.
فشرده‌سازی ZFS چگونه و بدون تغییر روند کار انجام می‌شود؟
مهم‌ترین ویژگی فشرده‌سازی ZFS این است که کاملاً خودکار و در پس‌زمینه انجام می‌شود. پس از فعال‌سازی، کاربر می‌تواند مانند گذشته فایل‌ها را روی NAS کپی کند، فیلم‌ها را استریم کند یا به اسناد دسترسی داشته باشد. ZFS هنگام نوشتن داده روی استخر ذخیره‌سازی، فشرده‌سازی را انجام می‌دهد و هنگام خواندن، آن را از حالت فشرده خارج می‌کند. این فرایند برای کاربران و برنامه‌ها شفاف (Transparent) است.
در روش‌های سنتی فشرده‌سازی فایل، باید آرشیو می‌ساختید، فایل‌ها را پیش از استفاده استخراج می‌کردید یا به برنامه‌ها تکیه می‌کردید. اما در راه‌حل ZFS، فشرده‌سازی در سطح خود ذخیره‌سازی (Storage Level) رخ می‌دهد. همچنین ZFS می‌تواند به‌صورت سیستماتیک بلوک‌هایی را که از فشرده‌سازی سودی نمی‌برند، فشرده نکند. برای مثال، فایل‌های تصویری مانند JPEG از قبل فشرده شده‌اند و سود چندانی از فشرده‌سازی نمی‌برند؛ در مقابل، یک سند متنی یا دیتابیس (Database) می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی کوچک‌تر شود. فیلم‌ها و رسانه‌هایی که با کدک‌هایی مثل H.265 رمزگذاری شده‌اند نیز کاهش فضای چندانی تجربه نمی‌کنند.
انتخاب الگوریتم فشرده‌سازی هم اهمیت دارد. الگوریتم LZ4 سرعت را در اولویت قرار می‌دهد و در عین حال صرفه‌جویی مفیدی در فضا ایجاد می‌کند. در مقابل، Zstandard زمانی انتخاب بهتری است که به سطوح فشرده‌سازی قابل تنظیم نیاز دارید و می‌توانید زمان پردازش بیشتری را برای فشرده‌سازی بهتر بپذیرید. این کاربر به دلیل اجرای TrueNAS روی ماشینی نسبتاً کم‌توان، یک تنظیم متعادل را به گزینه‌های تهاجمی‌تر ترجیح داده است.
کتابخانه رسانه‌ای تقریباً از فشرده‌سازی ZFS سود نمی‌برد
در یک کتابخانه چند ترابایتی رسانه، انتظار می‌رفت که فشرده‌سازی بیشترین تأثیر را داشته باشد، اما نتیجه برعکس بود. بیشتر فایل‌های ویدیویی پیش از افزوده شدن به استخر ذخیره‌سازی فشرده شده‌اند. فرمت‌هایی مانند H.265 از قبل فشرده‌سازی سنگینی را در خود دارند تا حجم فایل کاهش یابد. اجرای دوباره این فایل‌ها از میان یک الگوریتم فشرده‌سازی به‌ندرت کمک می‌کند و در این تجربه نیز تقریباً هیچ تفاوتی در مصرف فضا مشاهده نشد.
با این حال، این به معنای بی‌فایده بودن ZFS روی یک سرور رسانه نیست. NAS این کاربر متادیتا (Metadata) را نیز ذخیره می‌کند، به‌ویژه برای Plex، فایل‌های پیکربندی (Configuration Files) و دیتابیس‌ها. هرچند این فایل‌ها از ابتدا بزرگ نیستند، فشرده‌سازی ZFS فضای کمی بیشتری آزاد می‌کند و این صرفه‌جویی در مجموعه‌های بزرگ‌تر جمع می‌شود. وضعیت کتابخانه موسیقی بدون افت کیفیت (Lossless) نیز مشابه است؛ خود فایل‌های موسیقی فضای زیادی آزاد نمی‌کنند، اما متادیتای مرتبط با آن‌ها چنین اثری دارد.
بیشترین صرفه‌جویی در اسناد، لاگ‌ها و داده‌های برنامه‌ها
بزرگ‌ترین صرفه‌جویی فضای ذخیره‌سازی از اسناد، لاگ‌ها (Logs) و داده‌های برنامه‌ها (Application Data) به دست می‌آید. این نوع داده‌ها می‌توانند نسبت فشرده‌سازی تا ۲:۱ را تجربه کنند، یعنی عملاً ظرفیت ذخیره‌سازی را دو برابر کنند. البته اندازه‌گیری دقیق این موضوع دشوار است، زیرا بسته به کاربرد بسیار متفاوت است؛ اما نکته کلیدی این است که این فشرده‌سازی به‌صورت دستی اعمال نمی‌شود. ZFS داده را هنگام نوشتن ارزیابی می‌کند و بلوک‌ها را تا حد امکان کارآمد ذخیره می‌کند.
یک نکته مهم این است که فشرده‌سازی ZFS به‌صورت گذشته‌نگر (Retroactive) اعمال نمی‌شود. اگر از قبل یک استخر ذخیره‌سازی پر از داده دارید، روشن کردن فشرده‌سازی تفاوتی ایجاد نمی‌کند. این تنظیم فقط برای داده‌هایی اعمال می‌شود که تازه نوشته می‌شوند.
جمع‌بندی: راهی عملی برای افزایش فضای موجود
آنچه فشرده‌سازی ZFS را در تنظیماتی مانند TrueNAS ارزشمند می‌کند، خودکار و کم‌دردسر بودن آن است. اینکه چقدر فضا آزاد می‌شود، در نهایت به نوع داده‌های ذخیره‌شده روی NAS بستگی دارد. اگر بیشتر اسناد، دیتابیس‌ها و داده‌های مشابه را نگه می‌دارید، می‌توانید انتظار کاهش قابل‌توجهی در مصرف فضا داشته باشید. اگر تمرکز شما بر رسانه است، این صرفه‌جویی کمتر خواهد بود. اما چون فشرده‌سازی به‌صورت درجا (On the Fly) و با سربار بسیار کم انجام می‌شود و عیب خاصی ندارد، نیاز به نظارت چندانی هم ندارد. کافی است آن را فعال کنید و NAS را مانند گذشته به کار ببرید. TrueNAS SCALE نیز نسخه مقیاس‌پذیر TrueNAS است که برای استفاده اجتماعی رایگان ارائه می‌شود.