ویندوز ۱۱ نسخه ۲۶H2 (Windows 11 26H2) منتشر شده است؛ به‌روزرسانی‌ای که در کنار تغییرات بزرگ و کوچک متعدد، توجه کاربران را به یک اثر کمتر مستند جلب کرده است: کاهش محسوس مصرف حافظه رم (RAM) در حالت بی‌کاری (Idle). با این حال، این بهبود یک نکته مهم دارد و به نظر می‌رسد رایانه‌های کم‌حافظه از آن بی‌بهره مانده‌اند.
کاهش مصرف رم در بسیاری از سیستم‌ها
پس از نصب ۲۶H2، شمار قابل‌توجهی از کاربران گزارش داده‌اند که مصرف رم سیستم‌هایشان در زمان بی‌کاری چند گیگابایت کاهش یافته است. یک کاربر ردیت با ۴۸ گیگابایت رم اعلام کرده مصرف حافظه در زمان بوت از ۶.۹ گیگابایت به حدود ۴.۸ گیگابایت رسیده است. بسیاری دیگر نیز کاهشی بین ۱ تا ۳ گیگابایت را گزارش کرده‌اند. وب‌سایت Windows Latest هم در آزمایش خود روی یک لپ‌تاپ ۱۶ گیگابایتی اعلام کرده مصرف بی‌کاری پیش از به‌روزرسانی از ۱۰ گیگابایت عبور می‌کرد، اما پس از آن به ۷ گیگابایت کاهش یافته است.
در حال حاضر دلیل دقیق این تغییر کاملاً روشن نیست، به‌ویژه اینکه مایکروسافت خودش این بهینه‌سازی‌ها را رسماً تأیید نکرده است. با این حال، این شرکت بخش زیادی از سال ۲۰۲۶ را صرف صحبت درباره کاهش ردپای حافظه (Memory Footprint) سیستم‌عامل کرده است. پاوان داوولوری (Pavan Davuluri) در اپیزودی از پادکست Inside Windows مایکروسافت در ماه مه تأیید کرده بود تیمش «تلاش‌های مشخصی برای استفاده بهتر از حافظه» دارد و روی فشرده‌سازی حافظه (Memory Compression) و کارآمدتر کردن کل پلتفرم کار می‌کند. این تغییر به نظر با اولویت مایکروسافت برای کاهش مصرف حافظه در بحبوحه بحران حافظه هم‌راستا است.
رایانه‌های ۸ گیگابایتی همچنان بی‌نصیب‌اند
نکته قابل توجه این است که تقریباً همه کاهش‌های گزارش‌شده مربوط به سیستم‌هایی با ۱۶ گیگابایت رم یا بیشتر است و کاربران سیستم‌های ۳۲ تا ۴۸ گیگابایتی بیشترین سود را گزارش کرده‌اند. در مقابل، کاربران رایانه‌های ۸ گیگابایتی یا تغییری مشاهده نکرده‌اند یا در میان گزارش‌ها گم شده‌اند. بر اساس گزارش‌های کاربران در ردیت و انجمن‌ها، تاکنون نشریات مهم نیز الگوی مشابهی را در میان سیستم‌های ۸ گیگابایتی دیده‌اند.
هرچند این گزارش‌ها عمدتاً بر پایه تجربه‌های شخصی کاربران است، به نظر می‌رسد با هدف مایکروسافت برای بهینه‌سازی حافظه در سیستم‌های «۸ گیگابایت و بالاتر» همخوانی دارد؛ هدفی که داوولوری در پستی در ژوئیه به‌عنوان یکی از چهار اولویت ویندوز تا پایان ۲۰۲۶ نام برده بود. اگر بهینه‌سازی‌های حافظه در ۲۶H2 واقعی باشند، احتمال دارد رده ۸ گیگابایتی را که مایکروسافت متعهد به بهبود آن شده بود، دور بزنند و این کاربران را در همان وضعیت پیش از ۲۶H2 باقی بگذارند.
آزمایش عملی روی یک لپ‌تاپ ۲۰۲۲
نویسنده مقاله پیش از نصب ۲۶H2، یک لپ‌تاپ Lenovo Legion 5 Pro را با نسخه ۲۵H2 و پس از راه‌اندازی مجدد تمیز و پنج دقیقه انتظار برای تثبیت سیستم آزمایش کرده است. برای اندازه‌گیری مصرف رم در حالت بی‌کاری، از Task Manager ویندوز و تب Memory استفاده شده است. مصرف بی‌کاری در آن آزمایش ۸.۵ گیگابایت از ۳۱.۹ گیگابایت موجود بود؛ ۲۳.۳ گیگابایت در دسترس و ۱۳.۵ گیگابایت در کش آماده‌به‌کار (Standby Cache) قرار داشت. برنامه‌های استارتاپ معمول نیز بارگذاری شده بودند و هیچ بار سنگین حافظه‌ای در پیش‌زمینه اجرا نمی‌شد.
پس از نصب ۲۶H2، مصرف بی‌کاری به ۶.۷ گیگابایت کاهش یافت؛ ۲۵.۱ گیگابایت در دسترس و ۱۱.۷ گیگابایت کش شده بود. این یعنی همان کاهش ۱.۸ گیگابایتی در حافظه در حال استفاده، بدون تغییر سایر متغیرها. نکته جالب اینکه حافظه کش نیز دقیقاً به همان اندازه حافظه در حال استفاده کاهش یافته است؛ موضوعی که به‌شدت نشان می‌دهد ویندوز مقدار کمتری را در حالت آماده‌به‌کار نگه می‌دارد، نه اینکه حافظه را بازآرایی کرده باشد. در سیستم‌هایی که از ابتدا ظرفیت حافظه سخاوتمندانه‌ای دارند، همه نشانه‌ها تاکنون حاکی از آن است که ویندوز ۱۱ ۲۶H2 واقعاً در مدیریت حافظه محتاطانه عمل می‌کند.
هدیه‌ای برای پرحافظه‌ها، هیچ برای بقیه؟
طنز آشکار ماجرا اینجاست که مایکروسافت خودش بخش بزرگی از سال ۲۰۲۶ را صرف پذیرش علنی بحران حافظه کرده و لپ‌تاپ‌های Surface با ۸ گیگابایت رم عرضه کرده است؛ اما به‌روزرسانی ۲۶H2 که در عمل وعده واقعی بهینه‌سازی حافظه را نشان می‌دهد، دقیقاً همان رده‌ای را از قلم می‌اندازد که بیشترین نیاز را به این بهبود داشت. شاید بهینه‌سازی‌های بیشتری برای این کاربران در راه باشد، اما فعلاً به نظر می‌رسد این وضعیت برای کاربرانی که در میانه بحران DRAM به دنبال کمی تسکین بودند، ناامیدکننده است.