
وقتی در ترمینال لینوکس دستورها را با علامت | به هم زنجیر میکنید، در حال استفاده از یکی از تأثیرگذارترین ایدههای تاریخ نرمافزار هستید: پایپ (Pipe). این مکانیزم ساده که قدمت آن به بیش از نیم قرن پیش میرسد، همچنان دلیل اصلی احساس قدرت و انعطاف در ترمینال لینوکس است.
از شیلنگ باغبانی تا پایپ یونیکس
در سال ۱۹۶۴، داگلاس مکایلروی (Douglas McIlroy)، مدیر بخش در آزمایشگاههای بل (Bell Labs)، با محدودیت برنامههای یکپارچه و ناتوانی آنها در تبادل طبیعی داده روبهرو بود. انتقال داده از برنامه A به برنامه B نیازمند کدنویسی دستی بود و زنجیرهکردن چند ابزار کار دشواری به شمار میرفت.
در ۱۱ اکتبر ۱۹۶۴، مکایلروی در یادداشتی با عنوان «What's most important» ایدهای را مطرح کرد: اتصال برنامهها مانند شیلنگ باغبانی، بهگونهای که بتوان هر قطعه را در صورت نیاز برای پردازش داده به زنجیره افزود. این ایده بعدها به پایپ (Pipe) تبدیل شد.
تولد pipe() و grep
این ایده سالها طول کشید تا عملی شود. کن تامپسون (Ken Thompson)، از سازندگان یونیکس که در سال ۱۹۶۶ به پروژه پیوست، سرانجام در فوریه ۱۹۷۳ پس از یک شب کدنویسی، فراخوان سیستمی (System Call) pipe() را اضافه کرد. پایپها از همان روز نخست موفق بودند؛ زیرا میتوانستند داده را از کانال خروجی استاندارد (stdout) یک برنامه دریافت و به ورودی استاندارد (stdin) برنامه بعدی بدهند.
در مارس ۱۹۷۳، مکایلروی از تامپسون خواست تشخیصدهنده عبارت باقاعده (Regular Expression) را از یک ویرایشگر جدا کند و آن را به برنامهای مستقل تبدیل کند. تامپسون روز بعد دستور grep را ساخت؛ دستوری که امروز نیز بهطور گسترده استفاده میشود.
نمایش قدرت پایپها در برابر کد طولانی
در سال ۱۹۸۶، جان بنتلی (Jon Bentley) در ستون «Programming Pearls» نشریه Communications of the ACM از دونالد کنوث (Donald Knuth) خواست برنامهای بنویسد که متن را دریافت کند، پرتکرارترین واژهها را بشمارد و آنها را همراه با تعداد تکرار رتبهبندی کند. کنوث بیش از ده صفحه کد پاسکال (Pascal) ارائه داد.
مکایلروی پس از بررسی، برنامه کنوث را تحسین کرد اما راهحل کوتاهتری با پایپها پیشنهاد داد:
- tr -cs A-Za-z '\n' |
- tr A-Z a-z |
- sort |
- uniq -c |
- sort -rn |
- sed ${1}q
این زنجیره واژهها را به خطوط جداگانه میشکست، حروف را کوچک میکرد، مرتبسازی الفبایی انجام میداد، تکرارها را میشمرد، بر اساس فراوانی مرتب میکرد و چند ورودی نخست را نمایش میداد. این نمونه مشهور نشان داد پایپها چگونه انجام کارهای پیچیده را با تلاش کمتر ممکن میکنند.
پایپها همچنان در ترمینال لینوکس میدرخشند
پایپها امروز نیز روزانه استفاده میشوند. برای نمونه، کاربر لینوکس برای یافتن شناسه فرایند (Process ID) سرویس nginx در ترمینال دستور زیر را اجرا میکند:
ps aux | grep nginx
در این دستور، بخش ps aux همه فرایندهای در حال اجرا را دریافت میکند و grep nginx خطوط حاوی nginx را در خروجی پیدا میکند. پایپ میان این دو، متن را از stdout به stdin منتقل میکند تا grep واژه هدف را بیابد.
به این ترتیب، زنجیرهسازی دستورها از یک ایده رویایی به واقعیتی روزمره در ترمینال تبدیل شده است؛ واقعیتی که پس از دههها مهندسی نرمافزار همچنان ساده، کارآمد و قدرتمند باقی مانده است.