ویندوز ۱۱ از زمان عرضه تاکنون همواره با انتقاد کاربران حرفه‌ای درباره محدودیت‌های شخصی‌سازی روبه‌رو بوده است؛ کاربرانی که برای رسیدن به تجربه دلخواه خود، ناچار شده‌اند به تنظیمات پنهان، تغییرات رجیستری (Registry) و ده‌ها ابزار جانبی متوسل شوند. اما در سال ۲۰۲۶، مایکروسافت بخش قابل‌توجهی از این خواسته‌های قدیمی را به‌صورت بومی (Native) در سیستم‌عامل پیاده‌سازی کرده است. نکته جالب آنکه بسیاری از این «قابلیت‌های جدید» سال‌ها پیش توسط نرم‌افزارهای رایگان شخص ثالث ارائه شده بودند.
جابه‌جایی نوار وظیفه؛ سرانجام یک تنظیم رسمی
یکی از افزوده‌های قابل‌توجه ویندوز ۱۱ در سال ۲۰۲۶، امکان انتقال نوار وظیفه (Taskbar) به بالای صفحه یا سمت چپ و راست است. مایکروسافت این امکان را به‌عنوان یک ویژگی شخصی‌سازی معنادار معرفی کرده و گزینه‌ای اختصاصی برای آن زیر بخش «رفتارهای نوار وظیفه» (Taskbar behaviors) در نظر گرفته است.
با این حال، ابزار ExplorerPatcher سال‌هاست چنین آزادی عملی را در اختیار کاربران قرار می‌دهد. جذابیت اصلی این ابزار دقیقاً بازگرداندن انعطافی بود که مایکروسافت از کاربران ویندوز ۱۱ دریغ کرده بود؛ از جمله جابه‌جایی نوار وظیفه و حتی احیای رفتارهای نسخه‌های قدیمی‌تر آن. نرم‌افزارهای Start11 و Windhawk نیز گزینه‌های مشابهی ارائه می‌کردند.
حالت کوچک نوار وظیفه؛ گزینه‌ای که دیر بومی شد
مایکروسافت در سال ۲۰۲۶ گزینه‌ای با نام «Small» را نیز به تنظیمات نوار وظیفه اضافه کرده که اندازه نوار وظیفه و آیکون‌های آن را کاهش می‌دهد تا فضای بیشتری از صفحه آزاد شود. این ویژگی روی نمایشگرهای بزرگ رایانه‌های رومیزی چندان محسوس نیست، اما روی لپ‌تاپ‌ها و نمایشگرهای کوچک‌تر که نوار وظیفه ویندوز ۱۱ بیش از حد بزرگ به نظر می‌رسد، می‌تواند مفید باشد.
البته Start11 از شرکت Stardock سال‌ها پیش گزینه نوار وظیفه کوچک را ارائه کرده بود و ExplorerPatcher نیز کنترل بیشتری بر اندازه نوار وظیفه و رفتار آیکون‌ها در اختیار کاربر می‌گذاشت. به بیان دیگر، این قابلیت بیشتر یک تیک خورده در فهرست ویژگی‌هاست تا یک نوآوری واقعی.
منوی استارت، این بار قابل مهارتر
در به‌روزرسانی 26H2 ویندوز ۱۱، مایکروسافت امکان انتخاب میان چیدمان‌های Small، Medium و Large را برای منوی استارت فراهم کرده است. کاربران همچنین کنترل بیشتری بر نحوه چینش بخش‌های Pinned، Recommended و All apps دارند و می‌توانند اطلاعات حساب کاربری خود را پنهان کنند و از شلوغی بصری پیشین بکاهند.
ابزار Start11 نیز پیش از آنکه مایکروسافت به فکر بازطراحی دوباره منوی استارت بیفتد، چنین سطحی از کنترل را ارائه می‌کرد؛ از تغییر چیدمان و سازمان‌دهی گرفته تا ظاهر و رفتار منو. هدف این ابزارها تبدیل یک لانچر (Launcher) روزافزون سختگیرانه به محیطی قابل تنظیم بر اساس جریان کاری کاربر بود.
پنجره Run جدید و نسبتی که به PowerToys می‌رسد
شاید جالب‌ترین نمونه از قابلیت‌های تازه ویندوز ۱۱، تجربه بازطراحی‌شده پنجره Run باشد. این پنجره جدید بر پایه همان فناوری‌ای ساخته شده که Command Palette بر آن استوار است؛ ابزاری که خود از PowerToys Run زاده شد. مایکروسافت بارها PowerToys را به‌عنوان محیطی آزمایشی برای ایده‌هایی توصیف کرده که در نهایت راه خود را به ویندوز باز می‌کنند.
برای فعال‌سازی پنجره Run جدید ویندوز ۱۱، کاربر باید عضو برنامه Windows Insider Preview باشد. این پنجره با زمان اجرای سریع‌تر، طراحی مدرن و دسترسی سریع‌تر به مسیرها (Directory) همراه است؛ به بیان دیگر، مایکروسافت یکی از آزمایش‌های خود را رسماً به بدنه اصلی سیستم‌عامل ارتقا داده است.
مایکروسافت در حال جبران عقب‌ماندگی از کاربران حرفه‌ای است
تبدیل سال‌ها آزمون‌وخطای کاربران حرفه‌ای به تنظیمات عادی ویندوز، حرکتی امیدوارکننده است؛ هرچند به هیچ عنوان کافی نیست. این تغییرات نشان می‌دهد مایکروسافت به کاربرانی توجه می‌کند که تمام گوشه‌وکنار سیستم‌عامل را می‌کاوند، نقاط اصطکاک را پیدا می‌کنند و ابزار مناسب برای رفع آن‌ها را می‌سازند.
ارزش ابزارهایی مانند ExplorerPatcher، Start11 و PowerToys نیز دقیقاً در همین نکته نهفته است: آن‌ها نه‌تنها خلأهای آشکار در حوزه شخصی‌سازی و آزادی عمل را پر می‌کنند، بلکه نشان می‌دهند ویندوز زمانی که مایکروسافت فرض نکند تنها یک روش درست برای استفاده از آن وجود دارد، چه تجربه‌ای می‌تواند باشد.